Belgische zuivelverwerkers tussen hype & harde marktrealiteit

Competitiviteit onder druk - zuivelverwerkers vragen beleid om duw in de rug

De Belgische zuivelverwerkers stonden het voorbije jaar voor een herculesopdracht. In een harde marktrealiteit gekenmerkt door onverwacht hoge melkvolumes, internationale concurrentie en stijgende kosten, bleven zij de melk ophalen, verwerken én zo goed mogelijk valoriseren. Hiervoor was grote flexibiliteit en veerkracht nodig. Dalende investeringen en tewerkstelling zijn echter tekenen aan de wand van een competitiviteit onder druk. Tegelijk ziet de Belgische Confederatie van de Zuivelindustrie (BCZ-CBL) nog mooie toekomstkansen: de vraag naar eiwitrijke voeding groeit waarbij bepaalde zuivelcategorieën opnieuw aan populariteit winnen en ook op de wereldmarkt blijven de vooruitzichten op de lange termijn positief. Maar om die kansen te kunnen verzilveren, is een sterk en coherent industriebeleid nodig waarbij extra lasten ten alle tijden worden vermeden.

“De competitiviteit van de zuivelsector staat duidelijk onder druk”, zegt Lien Callewaert, directeur BCZ. “De zuivelverwerkers tonen zich weerbaar in een harde marktrealiteit, maar vragen beleid een duw in de rug om samen te bouwen aan een toekomstgerichte, duurzame én lokaal verankerde zuivelketen.”

Herculesopdracht voor zuivelverwerkers in harde marktrealiteit 

Door toenemende milieurestricties, maar ook uitdagingen inzake bedrijfsopvolging en zorgen over bestaanszekerheid in de melkveehouderij bereidden zuivelbedrijven zich voor op een verwachte daling in melkaanvoer in 2025. Met 22 miljoen liter meer dan het jaar voordien tikte de melkproductie in 2025 echter aan tot 4,376 miljard liter melk. Vooral in de tweede jaarhelft steeg de aanvoer fors met in december melkleveringen zelfs 12% hoger dan een jaar eerder. Hoog uitbetaalde melkprijzen, relatief lage kosten, hoge kwaliteit van het voer door gunstige weersomstandigheden en een verschuiving van de kalvingscyclus door de blauwtonguitbraak bleken hierbij de drijvende krachten. De sterke productietoename deed zich niet alleen in België voor, maar ook Europees en zelfs wereldwijd, waardoor de zuivelmarkt onder druk kwam te staan met dalende noteringen tot gevolg. Ondanks deze uitdagende marktomstandigheden hebben de Belgische zuivelverwerkers blijk gegeven van een grote flexibilteit en veerkracht door de onverwacht hoge melkvolumes op te halen en te verwerken. In deze huidige context is het haast een herculische opdracht om voor deze extra hoeveelheden een goede valorisatie te realiseren. 

Competitiviteit en rentabiliteit zuivelverwerkers onder druk 

De omzet van de zuivelverwerkers stijgt verder gestaag tot 7.9 miljard euro in 2025. Daarmee vertegenwoordigt de sector meer dan 9% van de totale voedingsindustrie, zelf de grootste industriële sector van België. Verontrustend is echter dat voor het 2e jaar op rij investeringen dalen om op een niveau van 167 miljoen euro te landen in 2025. Ook de tewerkstelling daalde het afgelopen jaar met 3.4%. Investeringen volgen competitiviteit, en de competitiviteit van de Belgische zuivelverwerkers staat onder druk in een context van stijgende kosten, internationale concurrentie en hoge regeldruk. 

“Een sterke en rendabele verwerkingsschakel is echter essentieel om de lokale verankering van de zuivelketen te behouden. Melkveehouders en zuivelverwerkers zijn nauw met elkaar verbonden in een keten waarbij de schakels als communicerende vaten functioneren. Alleen wanneer de verwerkende industrie voldoende competitief en rendabel kan opereren, kan ook de volledige zuivelketen duurzaam en toekomstgericht zijn.”, waarschuwt Lien Callewaert. 

Toekomstperspectieven voor zuivel blijven sterk

Nochtans blijven kansen voor zuivel hier bij ons én wereldwijd overeind. De toegenomen aandacht voor eiwitrijke voeding biedt opportuniteiten voor de zuivelsector, want melk en zuivel zijn een natuurlijke bron van hoogwaardige eiwitten. De consumptie van yoghurt en verse witte kaas zitten alvast in de lift: het thuisverbruik in België groeide met respectievelijk 5,5% en 8,5%, zo blijkt uit een recente VLAM-studie[1]. De eiwittrend genereert een hernieuwde positiviteit rond zuivel bij jongeren, getuige hiervan zijn recepten met zuivel in de hoofdrol die het afgelopen jaar viraal gingen, en de ‘influencer van het jaar’ die zelfs haar eigen kaas maakt. Daarnaast blijven wereldwijd de perspectieven op middellange termijn positief, door een groeiende wereldbevolking en stijgende inkomens in economische groeiregio’s.

Sterk beleid nodig om zuivelverwerking in België te houden

BCZ vraagt de beleidsmakers om het concurrentievermogen van de zuivelverwerkers zo veel mogelijk te ondersteunen en de sector daarom niet te belasten met extra taksen of bijdragen, zoals die welke bijvoorbeeld verband houden met het probleem van zwerfafval.

“Het versterken van het concurrentievermogen en de waardecreatie van de zuivelindustrie is vandaag de dag een belangrijke uitdaging om het voortbestaan van de hele keten in ons land te garanderen.” aldus S. Buytaert, voorzitter van BCZ. "Om dit te bereiken is een nauwe samenwerking tussen alle spelers onontbeerlijk. In deze context rekenen we meer dan ooit op een sterke inzet van de politieke overheden, zowel om de nutritionele kwaliteiten van onze producten te promoten als om de dagelijkse consumptie ervan aan te moedigen. Deze ondersteuning is van cruciaal belang om een solide en competitieve toekomst voor de hele keten te verzekeren” concludeert de voorzitter.

“De zuivelsector is één van de sterkste schakels van onze Vlaamse agrovoedingsketen: innovatief, productief en stevig lokaal verankerd. In de uitdagende context van vandaag moeten we als overheid melkveehouders en verwerkers de ruimte blijven bieden om te investeren, te innoveren en verder te verduurzamen. Zo kan de sector ook in de toekomst inspelen op de kansen die zich aandienen: van de groeiende lokale vraag naar kwaliteitsvolle eiwitrijke voeding tot nieuwe exportmarkten”, zegt Vlaams minister van Omgeving en Landbouw Jo Brouns.

"De zuivelverwerkende bedrijven vormen een belangrijke schakel binnen onze sector. Om de valorisatie van de productie te verbeteren en het inkomen van de landbouwers duurzaam veilig te stellen, is het noodzakelijk de toegevoegde waarde van onze producten te verhogen, meer van onze basisgrondstof te verwerken en het aandeel van onze producten op de binnenlandse markt te vergroten, zodat we minder afhankelijk worden van de wereldmarktprijzen. Daar werk ik onder meer aan via de creatie van een sterk merk, een overkoepelend label dat consumenten in staat stelt producten van bij ons gemakkelijk te herkennen, evenals via een betere structurering van de sectoren, die van deze grotere zichtbaarheid zullen profiteren”, aldus Minister Dalcq, Waals Minister van Landbouw.

Kerncijfers 2025